جدیدترین :

شانۆی سەرشەقام، مایەی سەربەرزی و ناوداریی مەریوان

ئەم وتووێژە لە پەراوێزی دوازدەهەمین فستیواڵی نێونەتەوەیی شانۆی سەرشەقام لە مەریواندا، لە لایەن ڕۆژنامەوانی مانگنامەی “چیا”، ئارام فەتحییەوە لەگەڵ شانۆکاری ناودار و هەروەها یەک لە داوەرانی ئەم فستیواڵە دوکتور قوتبەدینی سادقیدا ساز کراوە:

پ ـ ئەگەر بکرێ سەرەتا پێناسەیەک لە شانۆی سەرشەقاممان بۆ باس بکەن، کە شانۆی سەرشەقام ئەساسەن ڕۆڵی چییە و لە چ چوارچێوەیەکدا دەگونجێ؟
بەرلە شەڕی یەکەمی جیهانی بوو و لە نێوان دوو شەڕەکەدا، لە لایەن گرووپە سیاسییە نەیارەکانەوە، گەرەکیان بوو ئەو شتەی کە دەزگاگەل تەبلیغاتیی حکوومەتگەل، تەبەقەی حاکمە وەکوو حەقیقەتێ ئینکاری ئەکەن، ئەوانە بخەنە بەرچاو؛ شانۆیەکە (تایبەت) لە تەرەف گرووپگەل شانۆییەوە نەبووە.
شانۆیەکە کورت و کۆتا لە ماوەی دە خولەکدا و بەبێ ئیجازەی پۆلیس ئەهاتن مەوزووعێکی گەورە وەکوو جەنگ، نەوت، بێکاری و بوحرانگەل جۆربەجۆریان ئەکردە دەسمایەی خۆیان و ئەهاتن لە سەحنەگەلێکی کورت و کۆتا و بەلەحنێکی خیتابییەوە و فرەگڕوتسک و کومیکەوە ئیجرایان ئەکرد و بەرلەوە پۆلیس بگەیەتە ئەو شوێنە، ئەوان دەرئەچوون. یانێ لەواقیعدا ئەوان گەرەکیان بوو لە ڕێگەی ئەم شانۆوە پرتۆکێ بدەن لەخەڵک و ئەو خەبەر و حەقیقەتگەلە وا ئینکار کراوە و خەڵک ئاگادار نین، ئەوانە بخەنە بەرچاو.
ئەمە سەرەتای شانۆی سەرشەقامە کە وردە وردە لە تەواو ئورووپا بڵاو بووەوە؛ لە فەڕانسە، لە ڕووسیە، لە لهستان و لە ئاڵمان گرووپگەلی چەپیش بوون کە ئەم کاریانە ئەکرد دژ بە سەرمایە داری؛ بەڵام ئێستا وردە وردە بەربڵاو بووەتەوە؛ ئیتر بە تەعریفگەلێکی تر ئەم کارە ئەکەن. ئیسە لە بڕێ لە شارەکانا فستیڤاڵیی شانۆی سەرشەقامی شەهروەندی هەس. سەرجەم ئەو شتگەلە وەک ماف یان وەکوو ئەرک و وەزیفەی شەهروەند کە لەو جۆرە شانۆیەدا شارۆمەندەکە سەبارەت بەو شتانە ئاگاداری بەدەست دێنێت؛ یانی هونەرێکە کاربوردی.

پ ـ ئیستە بەم پێناسەیە کە لە شانۆی سەرشەقام هەیە، ئایا بەم جۆرەی ئەم فستیواڵەی لە مەریوان لەم چەند ساڵەدا بەڕێوە ئەچێ: کە بە گرتنی مۆڵەت و ئەوەی کە کارەکان بنێردرێت بۆ لایەک و پەسەند بکرێ و ئەوجار بێتە ناو فستیواڵ، ئایا ئەمە لە پێناسەی شانۆی سەر شەقامدا ئەگونجێت؟
و ـ لە سەرەتادا شانۆی سەرشەقام چتێ بووە، ئیسە ئەوەیشە لە ئەورووپا نەماوە، سەد ساڵ درێژەی مێژوویی هەس، لە ئێرانا سی ساڵە ناسیگیانە، ئیسە کاربوردگەل تری هەس .ئەوە کە عەرزم کردی یەکێ لە گەورەترین کاربوردگەلی ئەوەسە فرەیەک لە کێشەکان تر کە ڕۆژنامە و تەلەفزیۆنەکان باسی ناکەن، وەک بێکاری، ئێعتیاد، تەڵاق، نەخۆشینگەل گەورە وەک ئەیدز وتەنیایی، ئەمانە بابەتگەلێکی گەورەن و فرە کەس باسیان ناکات، فرەیەک لە ڕۆژنامەکان و ڕادیۆ تەلەفزیۆنەکان باسی ناکەن؛ ئەم جۆرە بابەتانە زۆر زۆرن.
من خۆم شانۆیەکم کار کرد سەبارەت بە مافی ژنگەل، بێوەژنگەل و پیرەژنگەلێ کە وا ئەبێ دەوڵەت بڕوا بە هانایانەوە، بیمەیان بکات و نایکات؛ ئەمە مافێکی گەورەی مەدەنییە، ئەشێ باسی بکریەت؛ قازانجێ تریشی هەس کە فرە گرنگە ئەوەسە کە یەکێ لە تایبەتمەندییەکانی شارستانییەت فەرهەنگ و هونەرە لە ناو شارا. ئەگەر فەرهەنگ و هونەر نەبێ، شار جێگەیەک ئەبێ بۆ ژیانی غەریزی؛ ئەخۆن و ئەخەون و خۆیان خاڵی ئەکەنەوە و شەویش مناڵ درووس ئەکەن و جیاوازییەکی نابێت لەگەڵ دێهاتا.
ئەوەی کە تایبەتمەندیی شارە، فەرهەنگ و هونەرە. مەگەر ئەبێ شارێ فەرهەنگ و هونەری نەبێت. یەکێ لەو هەنگاوە گەورانە ئەتوانین هەڵی بگرین بۆ ئەوەی گەشە بدەین بە فەرهەنگ و هونەر لە وڵاتەکەمانا، هەر ئەم شانۆی سەرشەقامەیە. خەڵک هێشتا فێر نەبوون بلیت بکڕن و بڕۆن بۆ تماشای شانۆ، هێشتا فێر نەبوون کتێب بسێنن، فێرنەبوون بڕۆنە پێشانگای نەقاشی، فەرهەنگ شار یانێ ئەمە. ئیسە کە خەڵک نایەن بۆ شانۆ، شانۆ بڕوا بۆ لای ئەوان و فەرهەنگی شانۆ و ناوەڕۆکگەلێک کە زۆر پێویستە بۆ ئاگادارییان، بۆ ژیانیان، ئەوانە بخەنە بەرچاو و بتوانن خەڵکەکە ئاگادار بکەنەوە و هەروەها چێژی دیتنی شانۆیشیان پێ ببەخشن، ئەمە کارکردێکی کەم نییە.

پ ـ ئیسە جیا لەم شتانەی باستان کرد ئەگەر بێینە سەر فستیواڵی نێونەتەوەیی شانۆی سەرشەقامی مەریوان، ئایا ئەم فستیواڵە تا ئێستا هیچ دەسکەوتێک وەکوو بەرهەم هێنانی شانۆکار و دەرهێنەر و شتێکی لەم شێوەیەی بووە لەم چەند ساڵەدا کە کاری کردووە؟
و ـ فرە باش بووگە، کاریگەریی گرنگی بووە لەسەر مەریوان، لەسەر جەماوەرەکەی، هەر لە مناڵ هەتا پیر، بە ئەشق و تاسەوە دێن و دائەنیشن، فێر بووگن تماشای شانۆ بکەن، فێر بووگن لە ژیانی غەریزی جیابنەوە و بڕۆنە ناو خەیاڵات و بیرکردنەوە لە دنیایەک کە ئەتوانێ باشتر لە دنیای ئیسە بێت وا تیایا گیریان کردووە. وە ئێستا مەریوان شانۆکار، ئەکتەر و نووسەری باشی هەس و دڵنیام ئەم فستیواڵە کاریگەری بووە. ئەگەریش کاریگەری نەبێت، ببوورە ئیتر خەتای شانۆکە نییە خەتای خەڵکەکەس، خەتای هونەرمەندەکانە؛ حەز ناکەن فێر بن، حەز ناکەن بچنە پێشەوە، بەڵام دڵنیابە کاریگەری زۆرە!

پ ـ ئێوە خۆتان وەکوو شانۆکارێکی بەئەزموون، چ پەیوەندییەک لە نێوان ئەو بەشە هونەرییانە ئەبینن، ئیسە کە چەن ڕوانگەی جیاواز هەیە وەکوو هونەر بۆ هونەر یا هونەری موتەعەهێد یا هەرشتێکی تر لەم بەشانە، ئایا لەم نێوانەدا پەیوەندییەکی ئەوتۆ لە ناو شانۆی سەرشەقامەکان بابەتە کۆمەڵایەتیەکاندا هەیە، بەتایبەت باسی ژینگە کە ئیمڕۆ لە کوردستانی ئێرانا بەشێکی گرینگە و بەرچاوە، وەکوو یەکێک لەو بابەتانە؟
و ـ ئەسڵەن ناوەڕۆکی شانۆی سەرشەقام، ناوەڕۆکێکی کۆمەڵایەتی و ژینگەییە، هونەر بۆ هونەر نییە .شانۆی سەرشەقام بۆ ڕابواردن و جوانیناسی نییە، کاربوردییە، ساف و ڕاستەوخۆ ئەچێتە سەر ناوەڕۆکەکە و ناوەڕۆکەکەیش بۆ ئەوەیە کە ئەو گیر و گرفتانە بخەنە بەرچاو و چارەسەریان کەین .ئەو ناکۆکیو ناشیرینییانە کەوا ها لە ناو کۆمەڵگە، خەڵک و وڵاتەکەمانا، گشت ئەمانە ئەبێ چارەسەر کەین، مەبەست و ئامانجی شانۆی سەرشەقام هەر ئەمەیە؛ بۆ جوانکاری و ڕابواردن نییە، ناوەڕۆکێکی خەڵکی هەیە و زۆر زۆر خەباتکارە؛ ئێمە دوو جۆر شانۆ زیاترمان نییە، یەکیان خەباتکار و ڕەخنەگرە و ئەوی تریان بۆ ڕابواردن و کات بەسەر بردن.
ئەمە لەو شانۆگەلەسە کە ئامانجی، جوانیناسی، ئەکتەری و هەموو شتێکی ڕەخنەگر و خەباتکارە. لە فستیڤاڵی نێونەتەوەیی شانۆی سەرشەقامی ئەمساڵدا لە مەریوان شانۆیەکمان بینی سەبارەت بە ئاوایی ئەسراوا بوو کە بە هۆی ئەشخاڵەکانی شاری مەریوانەوە بەگشتی تیا چووە، هونەرمەندی مەریوانی ئاگادار بووە کە ئەشێ باسی ئەمە بکات ناو شانۆکەیا، ئەمە بابەتێکی کەم نییە.

پ ـ ئایا ئەو شانۆیەیکە باستان کرد لەسەر ئەسراوا بوو لە حەوزەی فستیواڵی نێونەتەوەیی شانۆی سەرشەقامدا ئەگونجێ؟
و ـ بۆچی ناگونجێ، هەرکەس هەرچییەکی هاوردووە لە وڵاتی خۆیەوە هاوردوویە، لە ئۆکراینەوە چیرۆکێکی چێخۆفیان کردووە بە شانۆ و هاوردوویانە، باسی ئێمەیش ئەوەسە، بۆچی ناگونجێ؟ ئەشێ بگونجێ! ئەسڵەن ئەم جۆرە فستیواڵانە هەر بۆ ئەوەسە، بۆ ڕابواردنی ڕۆشنبیرانە و شبە ڕۆشنبیرانە، باسگەلی تیئۆریک نییە، ڕاستەوخۆ ئەرکێکە ها بەسەر شانۆوە ئەبێ یارمەتی خەڵک بدات، یارمەتی ژیانی خەڵک بدات. ئەگەر لەم ڕێگەیە لابدەین و ڕێزەیەک بچینە ئەولاوە بەخەسارمان داوە. ئەگەر بتوانین ئەم ئەرکە جێبەجێ بکەین، ئەبێ لە جێگەیەکا باسی ژینگە، موعتاد و بێکاری بکەین؛ ئەمانە کێشەگەلێکە ئەبێ چارەسەریان بکەین، ئەرکمان هەر ئەمەیە.

پ ـ بەپێی ئەوەی کە ئێوە خۆتان چەن خولێک داوەری ئەم فستیواڵە بوون، بە ڕای ئێوە فستیواڵەکە بە چ ئاقارێکدا ڕۆشتووە؟ باشتر بووە یا چۆنی لێهاتووە؟
و ـ فستیواڵەکە جێکەوتووە، گرنگترین شت ئەوەیە بەقەوڵی فارسەکان نەهادینە بووگە، جێگەی خۆی گرتووە هەم لای خەڵکەوە، هەم لای بەرپرسەکانەوە و هەم لای هونەرمەندانی وڵاتانی ترەوە؛ ئەمە زۆر گرنگە، لەحاڵەتی ڕێکەوت دەرچووە بووگە بە جەرەیان، کەس ناتوانێ بەری پێبگرێ .بووجە، تەشکیلات، بەرپرس و پسپۆڕی هەیە، ئەمە وەک نەهادێکی فەرهەنگی بۆ کۆمەڵگەی کوردەواری وەک ئۆکسیژنە.
ئێمە ئەبێ وردە وردە فێر زمانی فەرهەنگیی بین بۆ ئەوەی خەڵک تێبگات ئێمە بیروباوەڕمان چییە، ئێمەیش تێبگەێن بیروباوەڕی خەڵک چییە، تا پەیوەندی نەگرین ناتوانین کێشەکانمان چارەسەر کەین، لە گۆشەگیری لە سووچێکا بۆ خۆت ڕاوەستی و دەست بگری بە کڵاوەکەتەوە، هیچ کەس نازانێ دەرد و گیر وگرفتت چییە، ئەمە مێدیۆمی فەرهەنگی و زمانی فەرهەنگییە، زمانێکی جیهانییە، تا ئەتوانین ئەشێ گەشەی پێبدەین، تا ئەتوانین بەربڵاوی بکەینەوە، ئەبینی هەشت نۆ وڵات هاتوون، هەرئەمانە چواردانە گوزارش بدەن بۆ ئێمە بەسە .مەریوان چووگە بان تلکس خەبەری.
پ – وەک دواپرسیار، بەگشتی ئەم فستیواڵە(فستیواڵی نێونەتەوەیی شانۆی سەرشەقامی مەریوان) چۆن ئەبینن؟
و ـ شانۆی سەرشەقامی مەریوان گەییوەتە ئاستێک کە زۆر ئابڕوومەندە! چونکە جێگای خۆی لە ناو پێکهاتە و چوارچێوەی فەرهەنگی و هونەریی کوردستان و ئێراندا دۆزیوەتەوە و هەم پەیوەندیی جۆربەجۆری فەرهەنگی لە ئاستی جیهانیدا خولقاندووە، ئەمە گەییوەتە ئاستێک کە ئیتر بۆ گشتی سەلمێندراوە و بووگە بە شتێکی سروشتی، ئەمە هەنگاوی یەکەم؛ هەنگاوی دووهەم ئەوەیە کە بەشدار بووینە لە بینینی شانۆی وڵاتانی تر، ئەمە هەنگاوێکی مەزنە ئێمە بتوانین پەیوەندی بگرین لەگەڵ وڵاتانی تردا و ئەوان بێن و بەشدار بن .دنیای ئیمڕۆ دنیای پەیوەندییە، دنیای زمانی فەرهەنگی و هونەرییە، شتێکی تریش هەیە ئەویش ئەوەیە کە ئەوەندە لەم ساڵانەدا کار کراوە، وردە وردە ئەو فەرهەنگە ئەو جوانناسییە و ئەو تایبەتمەندیگەلەی شانۆی سەرشەقامە کە چووگەسە ناو مێشک، هەست و بیروباوەڕی هونەرمەندەکانی ئێران، دڵنیا بە ئەمە کاریگەری زۆری ئەبێت لەسەر شانۆی سەرشەقامی کوردستان و هەر هەمووجۆرەکانی تری شانۆیش لە کوردستان بەتایبەتیی.
سروشتییە لە هەر فستیواڵێکدا کاری دەرەجەی یەک و دوو و سێ ببێت، بە ڕای من ئەمانە گرنگ نییە، گرنگ ئەوەیە یەکتر ببینین و لە هونەری یەکتر ئاگادار بین و بگەینە ئەو قەناعەت و بیروباوەڕە کە وتووێژ بکەین لەگەڵ غەیری کوردا، غەیری ئێرانیدا و لەگەڵ هەموو دنیادا، ئەمە ئەبێ ببێتە ڕوانگەیەکی فەرهەنگی .بەڕای من شانۆی سەرشەقامی مەریوان یەکێ لەو کارە فەرهەنگییە باشانەیە کە مایەی سەربەرزی و ناوداریی مەریوانە .میوانەکان لە ڕێگەی ئەم فستیواڵەوە توانیویانە سروشتی مەریوان، زرێبار و هەورامان و بەشێکی زۆری ئەم ناوچانە ببینن .ئەم بەشداریکردنە قازانجی مادیشی هەیە، هوتێلەکان پڕ بوون(کەسی زۆر هاتوون)، ئەمە یارمەتی گەورەیەکە بۆ باری ئابووری لە مەریوان .ئەمانە قازانجی فەرهەنگیی دنیای نوێی ئیمڕۆیە کە ئەتوانین بێژین لە مەریواندا لەم کاتا شانۆی سەرشەقام نوێنەرایەتی ئەکات.

ئەم بابەتە لە ژمارەی ۲۴ی مانگنامەی چیا چاپ کراوە.

جوابی بنویسید

ایمیل ها معلوم نمیشود

کلیه حقوق مادی و معنوی برای انجمن سبز چیا محفوظ می باشد