جدیدترین :

ما و اجراهای نمایش خیابانی

مهدی مرادی

به مناسبت برگزاری یازدهمین جشنواره بین‌المللی تئاتر خیابانی در مریوان

“سلام بر دل‌هایی که با حقیقت هستند و هزاران درود بر تن‌هایی که برای حقیقت مبارزه می‌کنند “.

 برای دل‌هایی که می‌سوزند فقط می‌توانیم همدردی کنیم، اما برای گام‌هایی که برای اجرای عدالت و بقای زیبایی فعالیت می‌کنند، باید گامی همسو برداریم و عملی یاری‌رسان انجام دهیم.

شهر مریوان امسال – سال ۱۳۹۵- یازدهمین دوره جشنواره‌ای تئاتر خیابانی را میزبانی می‌کند. با توجه به اهمیت این اتفاق فرهنگی که محصول پتانسیل‌های این شهر در حوزه تئاتر و تلاش هنرمندان مریوانی در این عرصه است، یادآوری چند نکته را برای همشهریان خود لازم می‌دانم.

نگاهی کلی به نمایش و تئاتر

نمایش در اساس محصول تقلید آدمی از طبیعت و پیرامون می‌باشد که با تخیل وی درآمیخته است. در واکنش به آرزوها، ترس‌ها و امیدهایمان، در جریان زندگی اجتماعی انسان، به‌وسیله‌ای برای به تصویر کشاندن باور تبدیل گشته و در قالب آیینی ماندگار گشته است.

نمایش تمامی مراسمات دینی و رفتارهای جمعی و مناسبت‌های اقوام و مذاهب و قبایل را شامل می‌شود و هر نمایش به سبب بهره‌گیری از خصلت‌های رفتاری انسان و ویژگی‌های حواس، همه هستی ما را دربرمی‌گیرد؛ سخن گفتن، حرکت کردن، شنیدن، دیدن، تعجب کردن، مهربانی، خشمگین شدن، تنهایی، خوشحالی، سکوت، اشاره، صدا و موسیقی، تصویر معماری و اشیا و در کل هر آنچه انسان انجام می‌دهد و یا هر آنچه انسان از پیرامون می‌بیند، می‌شنود، می‌بوید و می‌نوشد و … در قالب نمایش قابل‌استفاده است.

مراسم حج، مراسم عروسی، مراسم خاک‌سپاری، تولد، جشن‌های گوناگون، المپیک‌ها و مسابقات مختلف، حضور در مترو، بازار، رژه‌های نظامی و … همگی در قالب نمایش‌های اسطوره‌ای، آیینی، نمایش‌های عصر مدرن، نمایش‌های فردی و اجتماعی قابل‌تعریف هستند. بخشی از نمایش‌های آیینی دوران یونان باستان را تئاتر می‌نامیدند. تفاوت اساسی تئاتر (از یونان باستان تا اروپای مدرن و جهان امروزی) با نمایش (مربوط به باورهای کهن قبایل) در یک نکته اساسی است. تئاتر محصول دخالت انسان هنرمند در زندگی است و نمایش غالباً محصول واکنش و تسلیم شدن به تقدیر خدایان و قدرت‌ها است. آنان شرایط خود را خلق می‌کنند و ما شرایط خود را پذیرفته‌ایم. دراین‌باره توضیح فراوان است که در این مقال نمی‌گنجد.

مطالبی که باید به‌عنوان یک مخاطب نمایش خیابانی در نظر داشته باشیم.

امروزه هنرها و به‌ویژه هنر تئاتر برای هدف‌هایی گوناگون و به‌عنوان وسیله‌ای کارآمد و تأثیرگذار به‌کاربرده می‌شوند. تئاتر خیابانی در مجموعه نمایش‌های بیرونی و خارج از سالن‌های سرپوشیده جای می‌گیرد و صورت‌های مختلفی دارد. بعضی نمایش‌ها نامرئی یا نامحسوس هستند، بدین معنا که به‌عنوان یک اتفاق غافلگیرکننده در خیابان و در مسیر زندگی و حرکت انسان‌ها ظاهر می‌شوند ما را به واکنش وامی‌دارند و پایان می‌یابند؛ اما تأثیر آن‌ها بر ما ممکن است ادامه داشته باشد. در این نمونه، مردم و مخاطبین متوجه نمی‌شوند که این‌یک نمایش و اجرای تئاتر خیابانی بوده است و یا لااقل دیرتر متوجه می‌شوند. یک نزاع و دعوای خیابانی، تصادف، مشاجره‌ی مشتری و مغازه‌دار، دعوای زن و شوهر و … همگی اتفاقاتی خیابانی هستند اما شاید اثری هنری نباشند.

نمونه دیگر نمایش‌های بیرونی، نمایش‌هایی هستند که به مکان‌های ویژه تعلق دارند. هنرمندان تئاتر با توجه به هویت و ویژگی‌های یک مکان مخصوص، بیمارستان، دادگاه، قبرستان، ایستگاه تاکسی و … نمایش را با محوریت مکان و ویژگی‌های آن مکان طراحی و اجرا می‌کنند.

از نمونه‌های دیگر نمایش‌های بیرونی-خیابانی، اجراهای عظیم با سازه و امکانات بزرگ و حجیم هستند که تماشاگر از ابتدا برنمایشی و هنری بودن اجرا آگاه است. سیرک‌های سیار، پهلوان‌بازیها، نمازهای جمعه و بسیاری موارد دیگر نیز زیرمجموعه نمایش‌های بیرونی هستند.

مسائل روزمره دغدغه اصلی نمایش‌های خیابانی است. هنرمندان تئاتر، در طول سال و در جریان حضور در جامعه، موضوع نمایش‌های خود را انتخاب می‌کنند و سعی می‌کنند با اجرای نمایش و مطرح نمودن دغدغه‌ها و مشکلات یک قشر خاص یا عمومی، توجه مردم را به‌سوی خود جلب کرده و از این جلب‌توجه بهره‌ای ببرند و بهره‌ای برسانند. نمایش خیابانی می‌تواند یک رسانه بسیار قوی، تأثیرگذار و مفید برای آموزش مسائل بهداشتی، اجتماعی، حقوقی، سیاسی، زیست‌محیطی و … به مردم باشد. نهادهای مردمی با بهره‌گیری از این رسانه مؤثر، قادر خواهند بود تا بخش مهمی از برنامه‌های موردنظر خود را به مردم انتقال داده و آموزش دهند. نمایش‌های خیابانی قادرند خلأهای آموزشی نهادهای رسمی را جبران کنند. آنچه را که خانواده‌ها و مدارس و رسانه‌های دولتی بدان نمی‌پردازند اما از مسائل مهم و حیاتی است را می‌توان به عهده‌ی رسانه نمایش خیابانی گذاشت.

جشنواره تئاتر خیابانی مریوان نیز که از بضاعت و پتانسیل‌های فرهنگی مریوان برخاسته است، بایستی توسط تماشاگران هوشیار و فهمیده هدایت شود. اگر مردم احساس مسئولیت نکنند، ممکن است یک نمایش خیابانی، عده‌ای را از حقیقتی غافل نماید و یا اطلاعات نادرستی در اختیار مردم و مخاطبینش بگذارد. یک هنرمند مردمی و فهیم می‌تواند جامعه را برای مسئله‌ای مهم آموزش دهد و مخاطب فهیم نیز می‌تواند از آسیب‌های یک نمایش مضر جلوگیری نماید.

یک اثر نمایشی خیابانی که برای مردم عادی و رهگذران اجرا می‌شود، بایستی پیامی که به مخاطب می‌رساند هم قابل‌فهم باشد و هم دارای ارزش دیده و شنیده شدن، در غیر این صورت مخاطب حق دارد به شیوه‌ای متمدنانه و جدی با رعایت ادب در کار نمایشگران دخالت نموده و حق خود را به آنان یادآوری نماید. بسیار مهم است که بی‌تفاوت نباشیم.

این مطلب در شمارە یازدهم (شهریور ۱۳۹۵) ماهنامە چیا بە چاپ رسیدە است.

جوابی بنویسید

ایمیل ها معلوم نمیشود

کلیه حقوق مادی و معنوی برای انجمن سبز چیا محفوظ می باشد