جدیدترین :

روستا تکانی

روستاها یکی از عرصه‌های دمیدن و شکوفایی حس، روح و هویت مکانی هستند که بخش اعظم این ویژگی را به‌واسطه بافت کالبدی منحصربه‌فرد خود کسب کرده ­اند و در حصول به این ویژگی مجموعه­ ای از عوامل نظیر مصالح و مواد محلی، دانش بومی، کارکردها و پیشینه تاریخی فضا، موقعیت جغرافیایی و … دخیل بوده است. معماری روستا، آنجا که به خصوصیات محیط‌زیست انسان‌ها پیوند می‌خورد، نقش مهمی در حفظ و ارتقای ماهیت کالبدی روستا داشته و از گذشته‌های دور نمادی از تفاوت‌ها و برتری­های محلی محسوب می‌شده است. (طاهره صادقلو- ۱۳۹۱)

طی سده ­های قبل، بزرگ‌ترین دژ حفاظت از فرهنگ، ادب، زبان، دانش و … ملت ما در روستاها بوده و هم اینان عوامل رشد و ارتقای اجتماع را تشکیل داده­ اند. در سال­های اخیر، توسعه و رشد ارتباطات، فناوری و انزوای روستاها، دگرگونی در روابط شهر و روستاها، کالبدی روستاها را درنوردیده و دستخوش تغیر کرده است. روستاها در کوردستان نیز از این تغییرات به دور نبوده و پیوسته و طی دوره ­های تاریخی مختلف، تفاوت­هایی را در ساختارهای خود شاهد بوده است. واضح است که ساکنان این سرزمین نیز با رشد شهرنشینی و تمرکز وجوه مختلف زندگی و ارتباطات در شهرها دستخوش تغییرات همگون با اکثر نقاط جهان شده ­اند. بناهای تاریخی و مزارع، تنوع‌بخشی به ویژگی­های محیط روستاها و تاریخ طولانی سکونتگاه­ها در چشم‌اندازشان که بر پایه­ی طبیعت بوده است را بیان می­کند. هم‌اینک نیز ارتباط این ساکنان با طبیعت، نظر به تخریبت گسترده­ ی محیط­زیست بسیار حائز اهمیت بوده و مطالعات گسترده ­ای از همزیستی پایدار برای هزاران سال در این جوامع را به خود اختصاص داده است.

در کوردستان و در سالیان اخیر، روستاییان در جهت احیا و پیشبرد فرهنگ زیست‌محیطی، حرکات جمعی قابل‌توجهی را شکل داده­اند که ریشه در غنای تاریخ فرهنگی-اجتماعی این اماکن دارد؛ به‌عنوان‌مثال: روستا تکانی در سرآغاز بهار که برای ۳ سال است در بعضی از روستاهای شهرستان­های مریوان و سروآباد به‌صورت سازمان‌یافته، صورت می­ پذیرد. «خانه­ تکانی” و آماده نمودن محیط­ خانه برای پیشوازی از بهار و نوروز که عمق و اهمیت خاصی در منطقه داشته، امری مرسوم است. در این چند سال اما اهالی روستاهای این منطقه درحرکتی جمعی و با مشارکت همگانی اعم از مرد و زن و پیر و جوان، محیط روستا را از زباله‌ها پاک‌کرده و با آماده نمودن فضای کلی روستا به پیشواز بهار می­ روند و خوشبختانه در این چند سال به‌جای سوزاندن لاستیک ماشین‌ها، آتش نوروز نیز با سوزاندن قفس پرندگان برپا می ­شود.

خوانش روستا تکانی صرفاً از دیدگاه حفاظت از محیط­زیست -که به همت انجمن سبز چیا و فعالین روستاها بیشتر شده- دچار نقایصی خواهد بود. مشارکت همگانی برای پیشبرد اهداف ریزودرشت در روستاها ریشه در تاریخ این سرزمین دارد که با پسوند “گه‌ل” -به معنای اعمال همگانی و اکثراً بدون چشمداشت در این موارد- برای امورات مختلف روستا انجام می­شده است و حتی در مواردی ساکنین چندین روستا را برای حل مسائل دورهم جمع کرده است. روستا تکانی بازتولیدی خلاقانه در امری است که از مصائب دنیای مدرن یعنی زباله (به شکل امروزی) به شمار می­ رود. این‌چنین حرکات جمعی­ای علاوه بر زنده نگه‌داشتن فرهنگ کار جمعی، هم­راستا با عزمی جهانی برای پاک نگه‌داشتن زمین انجام می­گیرد و می­تواند پایبندی ساکنین روستا را به مکان خویش افزایش داده و اگر با خدماتی دیگر – ناشی از تمرکززدایی امکانات در شهرها- همگام شوند، مهاجرت و تحلیل جمعیت این اماکن را کاهش دهد. این مسائل البته خاص جغرافیا یا سرزمین خاصی نبوده و در اکثر نقاط دنیا با مسائلی ازاین‌دست روبرو هستیم.

امروزه در تمامی نقاط دنیا به‌ویژه در چشم‌اندازهای پویایی، روابط شهرها و روستاها بسیار پیچیده است. در اروپا، جایی که نواحی روستایی ۹۰ درصد سرزمین را در برمی‌گیرد، این نواحی در حال تجربه آثار تخلیه، تحلیل جمعیت و رکود اقتصادی می­باشد. گذر از میراث روستایی و تحول سریع از تکنولوژی­های کشاورزی، چالشی اساسی برای بسیاری از کشورهای جهان است. نابودی و رهایی فضاهای روستایی درنتیجه این تحولات بدون هیچ­گونه حس تعلق مکانی از علائم و شواهد تغییر روستایی به‌ویژه تغییر کالبدی در چشم­اندازهای فرهنگی جدید جهان است. لازم به ذکر است که در شکل دادن به ماهیت روستایی، فرهنگ روستا، اقتصاد روستا و معماری روستا و همچنین تغییرات مداوم آن­ها همسو با مفاهیم و ابزارهای توسعه روستایی بسیار مهم است و ارزش آن تنها منحصر به معماری جالب و کیفیت باز ساخت فضاها نمی­باشد، بلکه حس زیبایی‌شناختی ضمنی آن در ویژگی­های خاص محلی­گرایانه آن خلاصه‌شده است. یک روستا در یک کشور، به‌هیچ‌عنوان شبیه روستایی در کشور دیگر نمی ­باشد (آگوستینی و کارولی-۲۰۱۳) ویژگی‌های هر یک در طی دوره زمانی طولانی شکل‌گرفته است و با مدل‌های متفاوتی از باز ساخت‌های توسعه­ ی اجتماعی، کالبدی، فرهنگی و اقتصادی ترکیب یافته است. به خاطر این ویژگی­های معماری بازساختی، همگونی آن‌ها با محیط و مکانشان در شکل دادن به چشم‌اندازها، سکونتگاه‌های بومی روستایی، نمادی از تمایزات محلی می‌باشند (یونسکو-۱۹۷۲).

انجمن سبز چیا با کمک اعضای خود در روستا­ها و در راستای چشم­ انداز ۵ ساله­ ی خود برای “سرزمین بی زباله” این حرکت شایسته و همگانی را به امید فراگیری در کل منطقه به‌پیش خواهد برد. این مشارکت خلاقانه هنگامی‌که در کنار برگزاری فستیوالی نظیر “هاوماڵی” به معنای همسایگی، برای نکوداشت رفتارها و اعمال روستاییان برای مسائل عام­ المنفعه و همکاری ایشان در رفع نیازها و مشکلات مختلف هم روستاییان قرار می‌گیرد، نوید آمادگی روستانشینان برای ماندن در روستاها در صورت افزایش خدمات شهروندی را می­ دهد. این قبیل از رفتارها نشان از پویایی و کارکرد مهم روستا­ها است.

روستا تکانی در این سرزمین دارای ریشه بوده و می­تواند به امری همیشگی تبدیل شود و در این راستا اگر انجمن­ها و فعالین زیست‌محیطی بافرهنگ سازی و افزایش سطوح آگاهی مردم دست‌به‌کار شده و فعالین روستاها با شوراها و دهیاری­های دلسوز همت کنند، می­ توان روستا تکانی را در تمامی روستاها شاهد بود.

ایرج قادری عضو انجمن سبز چیا

جوابی بنویسید

ایمیل ها معلوم نمیشود

کلیه حقوق مادی و معنوی برای انجمن سبز چیا محفوظ می باشد